Kerkük petrolü Abdülhamit’indi

SULTAN II. ABDULHAMİD

GÜNERİ CİVAOĞLU

Kerkük sorununun özü petrol. Irak petrolünün yüzde 35′i gibi müthiş bir gelir kaynağı bu. Osmanlı döneminde petrol kuyuları nasıl açıldı? Ve nasıl elden çıktı?
Abdülhamit’e önce İngiltere Büyükelçisi gelir. “Osmanlı topraklarında arkeolojik kazılar yapacak İngiliz bilim adamları için izin” ister.
Abdülhamit çevresindekilere sorar:

“Ne kazısı? Ne arayacaklarmış?”
“Sultanım, işte toprak altında kalmış eski devirlere ait kırık çanak-çömlek arayacaklar. Onlar bu işe meraklı” derler.
Abdülhamit de, “Zaten büyükelçinin verdiği bilgi de öyle” cevabını verir.
İngilizlere böylece “Sultan izni” çıkar.

Kara altın
Ancak İngilizlerin toprak altı çalışmaları uzadıkça uzar.
Abdülhamit’e şöyle jurnaller gelir:
“İngilizler toprak altında çanak-çömlekten başka şeyler arıyor galiba… Dev çivilerle toprağı deliyorlar…”
Bunun üzerine Abdülhamit kuşkulanır. İngilizler izni, “Arkeolojik araştırma yapacağız” diye almışlardır, ama o yörede gerçekten de petrol aramaktadırlar.
Abdülhamit, İngilizlerin iznini iptal eder.
Ardından bu kez Alman Büyükelçisi saraya başvurur.
Kaizer’in şahsi ricası olarak, “Osmanlı topraklarında arkeolojik araştırma yapacak Alman bilim adamları için izin” ister.
Abdülhamit, Kaizer’e güvenmektedir.
İzni verir, ama gene de kuşkuludur.
İngilizlerin yaptıklarını unutmuş değildir.
Kuzey Irak’a jurnalciler gönderilir, gelen rapor, İngilizler için yazılmış olanın aynıdır:
“Almanlar da İngilizler gibi çanak-çömlek değil, başka şeyler arıyor. Bu, petrol olabilir. Buldular ya da bulmak üzereler…”
Abdülhamit, dost bildiği Kaizer’in kendisini aldatmış olmasına çok üzülür ve içerler.

Hazine-i Hassa’ya
Abdülhamit, petrol aramalarını kendi iradesiyle sürdürtür. Petrol bulunan araziyi kendi kişisel mülkü olarak kaydettirir. Geliri de kendi hazinesine gelecektir.
İyi para kazanır.
Hatta ilk defa “Güzel kazanıyorum, yılda 500 bin altın gelirim var” der. Bunu sağlayanın da, Hazine-i Hassa’nın başındaki Agop Efendi olduğunun altını çizer.

İttihatçıların fendi
İttihatçılar, iktidara gelince durum değişir. Tahttan indirdikleri Abdülhamit’in şahsi mülkü olan Kuzey Irak’taki petrol arazilerini, devlet malı haline getirirler.
Ve… Osmanlı Devleti yıkılıp Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra Kerkük, Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında kalmıştı. Artık Ankara’nın, Kuzey Irak petrolleri üzerinde hak iddia etmek olanağı -hukuken- dayanaktan yoksundu.
Oysa… Abdülhamit’in şahsi serveti olarak kalsaydı, uluslararası hukuk gereği, onun vârislerine geçecekti. Oluşum halindeki Kürt devletine büyük bir maddi güç sağlayacak olan Kuzey Irak petrol kuyuları ve gelirleri Osmanoğlu ailesinin olacaktı.
“Alternatif tarihe” bir ilave…
Tabii bu geliri de daha yıllar önce satıp savurmazlar idiyse…
gunericivaoglu@milliyet.com.tr